Thứ bảy 04/02/2023 13:39
cuoc-thi-tet-sum-vay-xuan-gan-ket

Tết vắng mẹ và câu chuyện giảm nghèo đa chiều

Kinh tế - Chính sách - Quốc Thắng QUỐC THẮNG

Hồi đầu tháng 10 năm ngoái, trước làn sóng mất việc, trong cuộc trao đổi với một nhóm công nhân tại một nhà máy ở Khu công nghiệp VSIP - Bình Dương, tôi bất ngờ và bối rối về câu hỏi của chị Ngân - một công nhân may mặc lâu năm: “Tôi có nên để hai con 5 và 8 tuổi ở nhà để đi xuất khẩu lao động?”.

Bất ngờ, vì đề tài của buổi thảo luận chỉ xoay quanh những vấn đề về chính sách an sinh trong tình huống mất việc, bảo đảm chi tiêu, tìm việc mới, giải pháp tự đào tạo trong bối cảnh này. Bối rối, vì câu hỏi đó là một sự lựa chọn hệ trọng, và tất nhiên, là cả một sự đánh đổi của người lao động giữa tinh thần và vật chất, giữa trách nhiệm tinh thần và trách nhiệm vật chất.

Chị Ngân, nay đã để lại hai con cho bà nội và sang làm việc trong một xưởng sản xuất thực phẩm ở Hàn Quốc. Tôi chắc rằng, lựa chọn đó không làm cho chị Ngân hết những lo toan, ưu tư về bên còn lại, thậm chí còn nhân lên gấp bội.

Tết vắng mẹ và câu chuyện giảm nghèo đa chiều
Trẻ em ở xã “xuất khẩu lao động” Xuân Liên, Cẩm Xuyên, Hà Tĩnh đầy đủ mọi thứ trừ vòng tay bố mẹ. Ảnh: cafef.vn

Câu chuyện của chị Ngân cũng là chuyện chung của rất nhiều gia đình mà cha hoặc mẹ hoặc cả hai phải lựa chọn con đường xuất khẩu lao động. Theo thống kê của Cục Quản lý lao động ngoài nước, hiện nay có hơn 600.000 lao động xuất khẩu, trong đó, có 224.785 lao động nữ, chiếm khoảng 32,6% lực lượng lao động di trú quốc tế. Đằng sau con số 4 tỷ USD đổ về có sự đóng góp của những người mẹ, người vợ giúp gia đình thoát nghèo. Nhưng đằng sau con số 4 tỷ USD đó có hình bóng của nhiều đứa trẻ nghèo về tinh thần mà tất cả những thứ đầy đủ còn lại không thể bù đắp được. Con số ngoại tệ đó không thể đổi được, dù chỉ một vòng tay của mẹ cho những đứa trẻ, nhất là vào những dịp Tết về.

Tôi thử đi tìm các chỉ số nghèo đa chiều (MPI - Multidimensional Poverty Index) của trẻ em. Theo thông tin và định nghĩa của UNICEF trong báo cáo mới nhất, Việt Nam có hơn 5 triệu trẻ em nghèo đa chiều. Tức là nghèo ở ít nhất 2 khía cạnh trong số 8 chiều: dinh dưỡng, y tế, giáo dục, nhà ở, môi trường, tiếp cận thông tin, lao động trẻ em và bảo vệ trẻ em. Giả sử, những đứa trẻ như con của chị Ngân ở ngoài phạm vi của 8 chiều trên thì chúng ta vẫn chưa giải quyết được vấn đề đang bàn. Còn nếu, lựa chọn của chị Ngân mang lại cơ hội học tập và tương lai cho con của mình hoặc cho bất kỳ một chiều nào trong 8 chiều trên thì vấn đề đặt ra lại trở nên hệ trọng hơn: trẻ em phải sống trong những lựa chọn, không chỉ là được cái này thì mất cái kia mà quyền được sống trong vòng tay của bố mẹ như là một thứ “vốn liếng” để đánh đổi.

Khảo sát Champsea về tác động của di cư lao động đến sức khỏe trẻ em tiến hành tại hai tỉnh Hải Dương và Thái Bình cho thấy, có đến 29,3 % trẻ em hưởng lợi rất ít từ nguồn thu nhập xuất khẩu lao động của bố mẹ. Số còn lại, cuộc sống của con cái dễ dàng hơn so với trước khi bố mẹ đi xuất khẩu lao động nhưng bức tranh về kết quả học tập của chúng thì không mấy sáng sủa. Đặc biệt, những tác động đến tâm lý và tinh thần là rất lớn: 74.8% trẻ có cảm giác buồn, chán. Phổ của nghiên cứu này chưa đủ rộng nhưng hoàn toàn có giá trị cảnh báo.

Không ai phủ nhận vai trò của xuất khẩu lao động trong giảm nghèo bền vững. Nhưng không ai dám phủ nhận những nguy cơ giảm bền vững gia đình và các nguy cơ cho xã hội đối với lựa chọn đó. Vậy thì vấn đề còn lại là phải làm gì cho họ hiểu được và hành động trước khi chọn lựa để không còn những nhận định về tình trạng như câu chuyện ở Philippines: khoảng 70% trẻ có cha mẹ làm việc ở nước ngoài sa vào các tệ nạn xã hội, đơn giản “vì chẳng có ai trông nom chúng” (lời của sĩ quan cảnh sát Dolores Villegas trong một cuộc họp báo ở Manila).

Cách đây 10 năm, Bộ Lao động Philippines đã cảnh báo về tình trạng này ở đất nước họ. Nhưng, một khảo sát mới đây cho thấy, khi các đứa trẻ có bố mẹ đi xuất khẩu lao động lớn lên, có gia đình, họ lại đối mặt với vấn đề tương tự: để con lại cho cha mẹ chăm sóc và đi xuất khẩu lao động. Câu chuyện này cũng đang xảy ra ở Việt Nam. Và tình huống đó đụng đến khái niệm giảm nghèo bền vững: vấn đề tái nghèo phải tính đến thế hệ tiếp nối cũng như khía cạnh xã hội học về tập tính của người lao động trong một gia đình ở các nước đang phát triển. Tình huống đó cũng phá vỡ phạm vi của khái niệm giảm nghèo bền vững khi nó không đi liền với bền vững gia đình và cố kết văn hóa.

Không khi nào như vào dịp lễ, Tết, ranh giới “giàu - nghèo” thể hiện rõ rệt. Nhưng, ăn Tết đầy đủ theo nghĩa vật chất, ngày nay, không còn khó với nhiều người. Chí ít, người nghèo sẽ được nhận những nhu yếu phẩm tối thiểu từ các cơ quan, tổ chức, cộng đồng. Rõ nét nhất là ở những nơi mà trước đây được cho là nghèo khi nay trở thành “làng xuất khẩu lao động”. Nhưng đã đến lúc, chỉ số nghèo phải được hiểu không chỉ đơn thuần là thu nhập, chi tiêu, điều kiện sống cơ bản và các dịch vụ xã hội, tóm lại là một thang có thể đong đếm.

Vẫn biết rằng, người lao động có quyền lựa chọn bên nào. Vẫn biết rằng, chúng ta lựa chọn dựa trên thước đo những điều có lợi. Nhưng cần nhớ, nhà tâm lý học Jordan Peterson có một quy tắc: làm những điều đúng luôn khó hơn nhiều lần làm điều có lợi.

Trước khi viết bài này, tôi nhận được một cú điện thoại của chủ nhiệm một Câu lạc bộ “Khi mẹ vắng nhà” dành cho những đứa trẻ ở Hà Tĩnh có mẹ đi xuất khẩu lao động bàn về chương trình hoạt động nhân dịp Tết - một chương trình làm những điều "có lợi" để khẳng định sự lựa chọn của cha mẹ chúng là "đúng".

Hình ảnh những Hùng, An, Cường, My, … mà tôi gặp trong dịp trước, Tết này không thiếu bánh chưng, mứt Tết, đồ mới, … nhưng đó lại là những thứ không phải cha mẹ của chúng mua, điều giản dị mà những đứa trẻ rất cần, dù chúng không diễn tả được.

Hình ảnh những Hùng, An, Cường, My, … cũng đã giúp tôi nhận ra rằng trong các chỉ số, khái niệm, nghiên cứu, chỉ tiêu quốc gia, các báo cáo về tăng trưởng, thậm chí là các bài báo của tôi và đồng nghiệp về đời sống người lao động không bao giờ phản ánh hết được những góc khuất của mọi con người.

Cũng như khi nghèo không được hiểu đơn thuần là vật chất thì câu hỏi đặt ra để thoát nghèo lớn hơn gấp nghìn lần.

QUỐC THẮNG

Nếu đồng tình với góc nhận định trong bài viết bạn có thể mời tác giả Quốc Thắng một "ly cà phê" thông qua Ví MoMo bằng cách ấn vào nút “Buy me a coffee” ở bên dưới hoặc quét mã QR.

"Buy me a coffee"

Hoặc bạn cũng có thể tặng "ly cà phê" cho tác giả Quốc Thắng bằng cách chuyển khoản trực tiếp vào tài khoản của Tạp chí Lao động và Công đoàn, số tài khoản: 118000001631, Ngân hàng Vietinbank chi nhánh Hà Nội.

Lưu ý, trước khi chuyển tiền, bạn đọc vui lòng gõ nội dung: "Tặng cà phê cho tác giả Quốc Thắng".

Đọc cà phê tối, tặng "cà phê" là chương trình của Tạp chí Lao động và Công đoàn. Khi đọc các bài viết trên mục Cà phê tối, nếu bạn đọc đồng cảm với góc nhìn của tác giả thì có thể mời người đó một "ly cà phê". Mỗi "ly cà phê" trị giá 23.000 đồng (1 USD).

Phế tích hay là di tích? Phế tích hay là di tích?

Những ngày gần đây, nhiều người dân sống quanh khu vực và đông đảo người dân lưu thông qua đường Cửa Nam, phường Cửa Nam, ...

Chia tay HLV Park: Chiếc cúp cuộc đời Chia tay HLV Park: Chiếc cúp cuộc đời

Ông Park với bóng đá Việt Nam có thể tóm gọn trong một chữ duyên. Một chữ duyên đặc biệt tới độ có thể gọi ...

Vui Xuân đón Tết xin đừng quên Covid Vui Xuân đón Tết xin đừng quên Covid

Một mùa Xuân mới đã tới trên khắp đất nước ta. Và mọi người, mọi nhà đang tất bật, rạo rực đón mừng Tết Quý ...

Chia sẻ
In bài viết

Tin cùng chuyên mục

Quyết tâm "gấp 2 lần 20 năm"

Kinh tế - Chính sách -

Quyết tâm "gấp 2 lần 20 năm"

Ngày 30/1 khi kiểm tra cầu, đường cao tốc miền Tây Nam Bộ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã yêu cầu: “Trong 5 năm tới, chúng ta phải làm gấp hai lần 20 năm qua”. Đây là một quyết tâm chính trị của người đứng đầu Chính phủ khi vừa bước sang năm mới.

Văn hóa - Xã hội

Phạm Xuân Dũng

Đảng viên gương mẫu thì Nhân dân tin yêu

Hôm nay, cả nước kỷ niệm 93 năm ngày thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam: 3/2/1930-3/2/2023. Viết về Đảng thì có rất nhiều chuyện đáng nói, đáng bàn từ vĩ mô đến vi mô. Trong khuôn khổ bài viết nhỏ này, chỉ xin đề cập đôi điều, chủ yếu là từ mắt thấy tai ng

Lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh và “Công nhân vận động”

Hôm nay 2/2/2023 - đúng 115 năm ngày sinh của lãnh tụ Nguyễn Đức Cảnh, người sáng lập Tổng công hội đỏ Bắc kỳ và tham gia sáng lập Đảng cộng sản Việt Nam. Đồng chí Nguyễn Đức Cảnh cũng là Tổng biên tập đầu tiên của Tạp chí Công hội đỏ, tiền thân của Tạp
Mỹ Anh

ChatGPT: Khi trí tuệ nhân tạo “phổ cập” mọi nhà

Ứng dụng ChatGPT đang gây sốt trên toàn cầu. Dù chưa cho phép IP Việt Nam truy cập, nhưng ChatGPT cũng là nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI) sử dụng OpenAI có thể xử lý tiếng Việt. Cũng vì thế, “cơn sốt” ChatGPT ở Việt Nam cũng đang tăng nhiệt hơn lúc nào hết
Mỹ Anh

Nỗi ám ảnh “tháng Giêng là tháng ăn chơi”

Kết thúc kỳ nghỉ tết Nguyên đán kéo dài, nhiều người đã lên các thành phố lớn làm việc. Song, sau Tết cũng là mùa lễ hội chính thức bắt đầu. Đặc biệt, mùa lễ hội năm nay là năm đầu tiên “hậu đại dịch”, ở nhiều nơi, ban tổ chức tuyên bố sẽ tổ chức lễ hội h
Phạm Xuân Dũng

Mùa xuân hòa bình

Một mùa xuân hòa bình nữa lại về trên quê hương đất nước. Xưa nay ý niệm về mùa xuân bao giờ cũng gắn liền với sự đoàn viên, sum họp, với quốc thái, dân an, với cội nguồn dân tộc, và vì vậy, mùa xuân thường đồng nghĩa với hòa bình và khát vọng hòa bình.

Môi trường - Sức khỏe

An Vinh

Tết và ... rác

Thật lòng là cứ mỗi dịp Tết, nhìn cảnh những người công nhân vệ sinh môi trường đô thị cắm đầu cắm cổ dọn hàng núi rác, mím môi mím lợi gò lưng đẩy những xe rác cao ngồn ngộn khuất cả tầm mắt, tôi cứ thấy thấy bùi ngùi, xót xa sao đó.
Quốc Thắng

Từ những cuộc gặp sặc mùi khói

Trước, trong và sau Tết, người ta bàn nhiều đến tác hại của rượu bia mà ít nói về thuốc lá. Cũng đúng, hiểm hoạ của rượu bia thì thấy rõ ngay tức khắc: tai nạn giao thông, đánh nhau, nhập viện, ly tán, tàn tật, … Cũng đúng, gặp gỡ dịp Tết, những người ngà
Quốc Thắng

Liệu có còn “nhất y, nhì dược” khi đào tạo “trăm hoa đua nở”?

Bao nhiêu lo ngại, phản biện nhưng cuối cùng, khóa đào tạo bác sĩ đầu tiên của Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đã tốt nghiệp. Cách đây 2 ngày, sáng 10/1, cơ sở đào tạo này đã tổ chức Lễ trao bằng tốt nghiệp đại học chính quy năm 2022 các ngà
An Vinh

Vui Xuân đón Tết xin đừng quên Covid

Một mùa Xuân mới đã tới trên khắp đất nước ta
Quốc Thắng

Sinh quyển hay sinh kế: Cầu Mã Đà vẫn luôn thời sự

Nếu nhập tọa độ “11.38187, 107.04209” vào Google Maps, bạn sẽ được dẫn tới vị trí một khu rừng bạt ngàn xanh rì bao bọc quanh con sông Mã Đà - khu vực ranh giới của hai tỉnh: Bình Phước và Đồng Nai.
Ổn định thị trường lao động năm 2023: Cần một giải pháp căn cơ

Ổn định thị trường lao động năm 2023: Cần một giải pháp căn cơ

Năm 2023, nguy cơ mất việc, thiếu việc làm vẫn hiện hữu, ít nhất trong quý I. Vậy làm thế nào để thị trường lao động nước ta có thể linh hoạt thích ứng và đứng vững?
Chuỗi trải nghiệm: Công nhân lao động, cán bộ công đoàn chat với trí tuệ nhân tạo

Chuỗi trải nghiệm: Công nhân lao động, cán bộ công đoàn chat với trí tuệ nhân tạo

Tạp chí Lao động và Công đoàn mong muốn trở thành cầu nối tiên phong giúp công nhân lao động, cán bộ công đoàn khắp mọi miền tiếp cận với trí tuệ nhân tạo - trải nghiệm cùng ChatGPT.
Thủ tướng: Thực hiện ba nhiệm vụ trọng tâm nâng cao đời sống người lao động

Thủ tướng: Thực hiện ba nhiệm vụ trọng tâm nâng cao đời sống người lao động

Ngày 1/2, Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng Chủ tịch Tổng LĐLĐ Việt Nam Nguyễn Đình Khang đã chủ trì Hội nghị đánh giá kết quả phối hợp công tác giữa Chính phủ và Tổng LĐLĐ Việt Nam năm 2022, đề ra nhiệm vụ trọng tâm phối hợp công tác năm 2023 và thời gian tới.
Dừng tiếp nhận các tác phẩm tham gia Cuộc thi "Tết Sum vầy - Xuân Gắn kết"

Dừng tiếp nhận các tác phẩm tham gia Cuộc thi "Tết Sum vầy - Xuân Gắn kết"

Ngày 01/02/2023, Ban Tổ chức Cuộc thi video clip "Tết Sum vầy - Xuân Gắn kết" chính thức thông báo dừng tiếp nhận tác phẩm dự thi.
Cuộc thi "Tết Sum vầy - Xuân Gắn kết": Những clip ấn tượng trong tuần cuối cùng

Cuộc thi "Tết Sum vầy - Xuân Gắn kết": Những clip ấn tượng trong tuần cuối cùng

Trong tuần cuối cùng của Cuộc thi video clip "Tết Sum vầy - Xuân Gắn kết" đã có những clip gây được cảm xúc mạnh đối với người xem.

Đọc thêm

Sao không để tư nhân làm?

Kinh tế - Chính sách -

Sao không để tư nhân làm?

Sân vận động quốc gia Mỹ Đình nhếch nhác và xấu xí được ví như “bãi ruộng” và chế giễu “xem bóng đá trên sân đất nện” đang là bức xúc không chỉ của khán giả nước nhà. Không chỉ công sản này mà hàng loạt công viên, công trình, dự án… chưa khai thác được nguồn lực tư nhân đã và đang xuống cấp dữ dội, tàn phai nhanh chóng.

Chính sách trên trời, nhu cầu đưới đất

Kinh tế - Chính sách -

Chính sách trên trời, nhu cầu đưới đất

Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA) vừa kiến nghị cho người mua nhà ở thương mại có mức giá 1,8 - 2 tỷ đồng trở xuống được hỗ trợ 2% một năm lãi suất vay. Ủng hộ nhiều và vỗ tay cũng chẳng ít. Nhưng ở TP.HCM và Hà Nội, hai nơi có nhu cầu nhà giá đó nhiều nhất nước lấy đâu ra giá đó mà mua?

“Bán lúa non” bảo hiểm xã hội và những khoảng trống an sinh

Kinh tế - Chính sách -

“Bán lúa non” bảo hiểm xã hội và những khoảng trống an sinh

Tuần trước, tại phiên họp thứ 18, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tiến hành xem xét báo cáo công tác dân nguyện của Quốc hội tháng 11/2022, Phó Tổng Giám đốc Bảo hiểm xã hội Việt Nam - Chu Mạnh Sinh nêu rõ, thời gian vừa qua, tốc độ rút bảo hiểm xã hội (BHXH) một lần có chiều hướng tăng qua các năm. Nhiều trường hợp chỉ còn trông chờ vào số tiền rút bảo hiểm một lần để trang trải cuộc sống.

Lương tháng 13, thưởng Tết và những hy vọng

Kinh tế - Chính sách -

Lương tháng 13, thưởng Tết và những hy vọng

World Cup sắp qua đi, tết Dương lịch cùng tết Nguyên đán sắp đến và những khó khăn của nhiều doanh nghiệp (DN), vất vả của hàng triệu người vẫn còn đó. Ngoài bận tâm công ăn việc làm rồi sẽ ra sao thì thưởng Tết bao nhiêu, lương tháng 13 thế nào đang là nỗi lo và đợi chờ của cả giới chủ lẫn người làm công.

Tăng giá điện, bù chéo và tinh thần cùng thắng

Kinh tế - Chính sách -

Tăng giá điện, bù chéo và tinh thần cùng thắng

Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) báo cáo kết quả sản xuất kinh doanh đến hết tháng 10 năm 2022 lỗ khoảng 15.758 tỉ đồng, uớc tính năm nay lỗ ở mức khoảng 31.360 tỷ đồng. EVN đã đề xuất điều chỉnh giá bán lẻ điện.

18 năm và 1 ngày hay dự án “treo” và trách nhiệm “treo”

Kinh tế - Chính sách -

18 năm và 1 ngày hay dự án “treo” và trách nhiệm “treo”

Báo Tiền Phong vừa thông tin dự án "treo" ga tàu lửa thuộc địa bàn quận Liên Chiểu (TP. Đà Nẵng) vừa chính thức được cấp có thẩm quyền hủy bỏ sau 18 năm đằng đẵng. Bà con nơi đây mừng như trúng số độc đắc, mừng như tai qua nạn khỏi.

Người mất việc, lưới an sinh và những bất cập chính sách

Kinh tế - Chính sách -

Người mất việc, lưới an sinh và những bất cập chính sách

Tôi tìm ai, tôi làm gì khi mất việc dĩ nhiên là những câu hỏi của người lao động. Nhưng câu hỏi đó còn dành cho các tổ chức, người đứng đầu các tổ chức hỗ trợ người lao động. Câu hỏi đó cũng không chỉ dành cho tình huống khi nhiều công ty cắt giảm đơn hàng hiện nay mà là câu hỏi thường trực của thị trường lao động.

Cần tiếp tục đồng hành với người lao động gặp nhiều khó khăn

Kinh tế - Chính sách -

Cần tiếp tục đồng hành với người lao động gặp nhiều khó khăn

Trong thời gian qua, Nhà nước, các cấp công đoàn đã có nhiều biện pháp góp phần tháo gỡ nhiều khó khăn cho doanh nghiệp và người lao động và cơ bản cũng đã phát huy tác dụng.

Mệnh lệnh hành chính và thực tế thị trường

Kinh tế - Chính sách -

Mệnh lệnh hành chính và thực tế thị trường

“Không thể điều hành thị trường xăng dầu bằng biện pháp hành chính!”. Thủ tướng Phạm Minh Chính nói rõ như vậy chiều qua khi làm việc tại TP.HCM. Ông cũng thẳng thắn khi cho rằng “Câu hỏi đặt ra là tại sao nền kinh tế đang có tiền mà chưa đưa ra được thị trường, trong đó có trách nhiệm của Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính”

Niềm vui thu thuế cao và nỗi buồn nặng gánh nộp

Kinh tế - Chính sách -

Niềm vui thu thuế cao và nỗi buồn nặng gánh nộp

Theo Bộ Tài chính, số thu thuế thu nhập cá nhân (TNCN) đã vượt 118,1% dự toán ngân sách. Dự toán cả năm 2022, thuế TNCN là 118.075 tỉ đồng, nhưng chỉ đến hết tháng 10 đã thu vượt 21.371 tỉ đồng, lên 139.446 tỉ đồng. Đây là số thu thuế cao nhất từ 10 năm trở lại đây. Niềm vui đó cũng là nỗi buồn cùng rất nhiều người khác!